Nieuw onderzoek toont aan dat ontbossing in het Amazonegebied de temperatuur tot 4°C verhoogt en de lokale neerslag met 25% vermindert
De recente studie “Waargenomen verschuivingen in regionaal klimaat gekoppeld aan ontbossing in de Amazone”, gepubliceerd in Communications Earth & Environment, brengt nieuwe gegevens over de verwoestende gevolgen van ontbossing in het Amazonegebied. Op basis van data van het Nationaal Instituut voor Ruimteonderzoek van Brazilië (INPE) blijkt dat ontbossing niet alleen biodiversiteit bedreigt, maar ook het lokale en mondiale klimaat sterk beïnvloedt.
Hoe het klimaat verandert
Volgens de studie leidt ontbossing in delen van de Amazone tot een temperatuurstijging van maar liefst 4 °C. De lokale neerslag is met 25% afgenomen. Dat raakt niet alleen flora en fauna, maar heeft ook directe gevolgen voor mensen en hun activiteiten, vooral voor de landbouw, die afhankelijk is van stabiele weersomstandigheden.
Zodra de bosbedekking onder de 60% zakt, stijgt de oppervlaktetemperatuur tijdens het droge seizoen gemiddeld met 3 °C. In gebieden waar nog zo’n 40% van het bos over is, kan de toename oplopen tot 4 °C. Deze extreme hitte gaat gepaard met ongeveer 25% minder regen en zo’n 11 minder regendagen per seizoen. Het resultaat: langere periodes van droogte en een sterkere gevoeligheid voor droogte.
Hoe het werkt en wat het veroorzaakt
Bomen vervullen een belangrijke rol in de waterkringloop via evapotranspiratie: ze nemen water op uit de grond en geven het vrij als damp, wat helpt bij wolkenvorming en regen. Bij kap vermindert die dampafgifte, waardoor er minder bewolking en minder regen ontstaat. Dat zet een vicieuze cirkel in gang van uitdroging, hitte en een grotere kans op bosbranden in het resterende woud. Onderzoeker Luiz Aragão benadrukt dat bossen gezien moeten worden als “klimaatinfrastructuur” om die kettingreacties te voorkomen.
Wat het betekent voor mensen en economie
De gevolgen van ontbossing reiken verder dan alleen milieuveranderingen. Lagere landbouwopbrengsten en watertekorten bedreigen de economische stabiliteit in uitgestrekte gebieden. Minder beschikbaar water kan tot waterschaarste leiden en zorgt ervoor dat mensen vaker met extreme weersomstandigheden te maken krijgen. Het beschermen van bossen moet daarom onderdeel zijn van nationale ontwikkelingsstrategieën en niet slechts een milieuzorgpunt.
Wat te doen en beleidsadviezen
De resultaten van deze studie onderbouwen het Braziliaanse Boswet-framework, dat de integriteit van inheemse vegetatie moet waarborgen. Herstel van bossen kan helpen bij het herstellen van ecosysteemdiensten zoals temperatuurregulatie en waterbeheer, maar vergt veel planning en investeringen. Daarnaast wordt benadrukt dat het verminderen van ontbossing noodzakelijk is, maar niet voldoende zonder gelijktijdige vermindering van fossiele CO2‑uitstoot.
FAO (Voedsel- en Landbouworganisatie) pleit op internationale fora dat bossen de veerkracht van de landbouw vergroten en risico’s verkleinen. Restauratie kan helpen, maar vraagt om tijdige maatregelen, vooral voordat er kritische drempels worden bereikt die onomkeerbare veranderingen veroorzaken.
Het Amazonegebied verloor tussen 1985 en 2024 meer dan 13% van zijn oorspronkelijke vegetatie, wat neerkomt op ongeveer 520.000 km², een oppervlakte groter dan Spanje. De uitbreiding van graaslanden, intensieve landbouw en mijnbouw zijn belangrijke oorzaken van dit verlies. Het jaar 2024 werd zelfs geregistreerd als het warmste ooit, met een opwarming van meer dan 1,5 °C ten opzichte van het pre-industriële niveau.
Deze bevindingen vormen een dringende oproep tot actie om verdere ontbossing tegen te gaan en de broodnodige klimaatinfrastructuur voor toekomstige generaties te beschermen. Door bossen te koesteren als een onmisbaar onderdeel van ons ecosysteem kunnen we werken aan een stabielere en duurzamere toekomst.