Een Tsjech ontdekte dat de steen in de fundering van zijn schuur eigenlijk een zeldzame mal voor een bronstijd-speerpunt was
In 2007 deed een man, J. Tomanec, een opvallende vondst in zijn tuin in Morkuvky, een dorp in het zuidoosten van Tsjechië. Wat eerst op een simpel stukje steen leek om een schuurtje te ondersteunen, bleek een archeologisch pareltje te zijn dat lokale archeologen meteen interesseerde. De vondst levert veel informatie over technische vaardigheden tijdens de Bronstijd en over culturele contacten in Centraal-Europa.
Een onverwachte archeologische vondst
Het bijzondere object is een rechthoekige steenplaat van rhyoliet-tuff (een type vulkanisch gesteente), bijna 22,86 cm lang. Het oppervlak draagt duidelijke sporen van een mal, speciaal gemaakt om bronzen speerpunten te gieten. “Het is een gietmal, technisch genoemd een matrix, voor een bronzen speerpunt,” zegt archeoloog Milan Salaš van het Moravisch Museum in Brno tegen Ruth Fraňková van Radio Prague International. Het stuk vertoont ook tekenen van hoge thermische belasting, wat wijst op intensief gebruik, mogelijk voor het maken van tientallen speerpunten. Dat zegt veel over de functionaliteit en het belang van zulke mallen tijdens de Bronstijd (ongeveer 3000 v.Chr. tot 1000 v.Chr.).
Waar kwam die mal vandaan?
Geologisch onderzoek door Antonín Přichystal van de Masaryk University suggereert dat het rhyoliet-gesteente uit een gebied komt dat loopt van noordelijk Hongarije tot zuidoostelijk Slowakije. Dat duidt op flinke afstanden voor het transport van grondstoffen die nodig waren voor het maken van zulke mallen. De precieze plaats van fabricage blijft onduidelijk, maar het is aannemelijk dat de mal deel uitmaakte van de rijke cultuur van de Urnfield-bevolking, die zich vanaf het midden van het tweede millennium v.Chr. over Europa verspreidde. Bij Urnfield-sites (vaak begraafplaatsen) zijn vergelijkbare mallen gevonden, wat helpt bij de vergelijking.
Wat de vondst over wapens en techniek zegt
De analyse laat zien dat er een geraffineerd gietproces werd gebruikt: vloeibaar brons werd in beide mallenhelften gegoten, die daarna met koperdraad bij elkaar werden gehouden om een speerpunt met een holle sokkel te vormen. Dit type wapen was breed verspreid in de regio rond de Karpaten tegen het einde van de Bronstijd. Salaš vergelijkt het materiaal met bewapening uit de verhalen over Troje (zoals bij Homerus): ook Late Bronstijd-strijders droegen een mix aan wapens, waaronder schilden, speren en beenbescherming.
Waarom dit onderzoek vandaag relevant is
Het onderzoek naar en de publicatie over deze gietmal, geleid door Milan Salaš en gepubliceerd in juni 2025 in het tijdschrift Archeologické Rozhledy, reikt verder dan lokale betekenis. Het schetst een levendig beeld van interculturele uitwisseling, technologische ontwikkeling en sociale verhoudingen uit lang vervlogen tijden. De mogelijkheid dat de mal in recente tijden verplaatst is van een nabijgelegen Urnfield-site naar Morkuvky voegt een extra laag toe aan de interpretatie. Het zet ons aan het denken over hoe zulke vondsten niet alleen historische verhalen bijstellen, maar ook ons begrip van menselijke ontwikkeling en culturele verspreiding verbreden.