Een continentlange bruine strook duikt op in de Atlantische Oceaan bij Afrika – wetenschappers waarschuwen dat dit geen goed teken is
Een zich uitbreidende gordel van drijvend zeewier, bekend als de Atlantische Grote Sargassumgordel, strekt zich nu uit over de Atlantische Oceaan en trekt de aandacht van wetenschappers wereldwijd. Vanuit de ruimte lijkt het op een brede bruine band die West-Afrika met de Golf van Mexico verbindt. Een paar jaar geleden was dit vrijwel onbekend. Het levert zowel fascinatie als zorgen op, vooral voor kustgemeenschappen die de directe gevolgen merken.
Hoe groot het is geworden
De Sargassozee, ooit omschreven als een “blauwe woestijn,” wordt nu grotendeels bedekt door pelagisch sargassum. Dit bruine zeegras heeft zich de afgelopen jaren flink verspreid. Het natuurverschijnsel beperkt zich niet tot het midden van de oceaan: in 2025 strekt het zich uit over 8 851,37 kilometer, meer dan twee keer zo breed als het continentale deel van de Verenigde Staten.
Satellieten ontdekten vorig jaar mei een massa van 37,5 miljoen ton sargassum. Aan deze sterke toename dragen verschillende bronnen bij. Traditioneel kwamen voedingsstoffen vooral uit natuurlijke oceaanprocessen, maar tegenwoordig spelen landbronnen een grote rol (zoals landbouwafspoeling, lozingen van afvalwater en atmosferische deposities).
Waar het vandaan komt en hoe het beweegt
Belangrijke locaties zoals de Atlantische Oceaan, de kust van West-Afrika, de Golf van Mexico en de Amazone-rivier bepalen het gedrag van sargassum. Oceanische stromingen, onder andere de Loop Current en de Golfstroom, verplaatsen grote hoeveelheden sargassum. Die stromingen brengen de biomassa naar nutriëntrijke wateren waar ze zich in slechts elf dagen kan verdubbelen, en uiteindelijk naar kustlijnen die door menselijke activiteiten worden beïnvloed.
De eerste grote bloei werd in 2011 gezien, hoewel er al in 2004 en 2005 grote aantallen sargassum in de Golf van Mexico opdoken. In 1991 leidde een ophoping van sargassum zelfs tot de sluiting van een nucleaire elektriciteitscentrale in Florida.
Ecologie en economische gevolgen
Op open zee biedt sargassum een belangrijk leefgebied voor meer dan 100 soorten, waaronder vissen, ongewervelden en zeeschildpadden. Maar eenmaal aangespoeld draait het verhaal anders: het afbreken van het zeewier veroorzaakt nare gevolgen. Het rottende zeewier produceert giftig waterstofsulfidegas en veroorzaakt zuurstofarme “dode zones.” Dit beschadigt koraalriffen en schaadt lokale economieën, vooral in gebieden die sterk van toerisme afhankelijk zijn.
De kosten voor het opruimen van aangespoeld sargassum zijn hoog, ook al zijn er geen exacte bedragen genoemd. Het ontbindende zeewier produceert daarnaast methaan en andere broeikasgasemissies, wat vragen oproept over de rol ervan in de globale koolstofcyclus en mogelijke terugkoppelingen met het klimaat.
Wat onderzoek zegt en wat wordt aanbevolen
Een belangrijk onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Harmful Algae, werd geleid door het Harbor Branch Oceanographic Institute van de Florida Atlantic University. Het documenteerde de opmerkelijke toename en uitbreiding van de sargassumgordel. De NOAA (de Amerikaanse weers- en oceaandienst) ziet sargassum als een belangrijk leefgebied, maar kustgemeenschappen roepen op tot internationale monitoring en betere voorspellingsmodellen.
Zonder minder nutriënten uit land en met de voortzetting van de opwarming van de zeeën, voorspellen wetenschappers dat ook andere regio’s met vergelijkbare problemen te maken kunnen krijgen. Ze pleiten voor proactieve maatregelen om eutrofiëring (overbemesting van wateren) aan te pakken, nu een wereldwijd probleem.
De Atlantische Grote Sargassumgordel lijkt misschien een geïsoleerd geval, maar kan een vroeg zichtbaar teken zijn van bredere verschuivingen op onze planeet. Terwijl de zeeën opwarmen, groeit het debat over de ecologische balans van de oceanen en de invloed van menselijke activiteiten. De aanpak van dit fenomeen is niet alleen van groot belang voor kustgemeenschappen, maar ook voor de gezondheid van onze oceanen op de lange termijn.