Astronomen vingen zeven uur lang een krachtig signaal uit de ruimte op – nu denken ze eindelijk te weten wat het was
In 2025 werd een uiterst zeldzaam en langdurig kosmisch verschijnsel opgemerkt: een gammaflits (GRB) van ongeveer 7 uur. Deze gebeurtenis, aangeduid als “GRB 250702B”, leverde ongeveer 25.000 seconden aan gammastraling op: een nieuw record. Wetenschappers staan voor een raadsel, omdat de gebruikelijke verklaringen niet volstaan.
Gammaflitsen: wat je moet weten
Gammaflitsen zijn krachtige uitbarstingen van hoogenergetische straling, voor het eerst waargenomen in de jaren 1960. Amerikaanse militaire satellieten (oorspronkelijk bedoeld om nucleaire explosies op aarde te detecteren) registreerden onverwacht heldere gammapulsen uit de ruimte. Pas later begonnen astronomen mogelijke bronnen te duiden. De gangbare verklaringen betreffen de inzakking van snel roterende, zware sterren (collapsars) en de samensmelting van neutronensterren.
Zo is GRB 250702B ontdekt
GRB 250702B valt op vanwege z’n uitzonderlijke lengte: ruim langer dan alle eerder bekende gammaflitsen; de vorige recordhouder duurde circa 15.000 seconden. Het signaal werd gelijktijdig door vijf geavanceerde ruimtetelescopen waargenomen, wat de betrouwbaarheid van de meetgegevens versterkt. Gedurende die periode werden drie afzonderlijke gammaflitsen gezien vanuit dezelfde hemelregio, iets wat daarvoor nog niet was voorgekomen.
Wat we nog niet weten over de oorsprong
De standaardmodellen voor gammaflitsen verklaren niet de extreme duur van GRB 250702B. Wetenschappers stellen daarom een nieuw proces voor, de zogenaamde “heliummerger”, waarbij een zwart gat rond een heliumster draait. Als die heliumster opzwelt, kan het zwarte gat in zijn omhulsel terechtkomen, waardoor er snelle inname van massa en draaimomentum naar het zwarte gat optreedt en een langdurige gammastraal ontstaat. Deze theorie zou kunnen verklaren waarom GRB 250702B zo lang aanhield.
Detectieproblemen en wat er nog komt
Langdurige gammaflitsen zoals GRB 250702B zijn zeldzaam en vormen specifieke problemen voor detectie, net zoals een planetaire botsing unieke uitdagingen biedt voor astronomen. Terwijl ze plaatsvinden zijn de signalen vaak subtieler en moeilijker te zien met telescopen die ingesteld zijn op korte, felle uitbarstingen. Daardoor zouden er best veel van dit soort gebeurtenissen onopgemerkt kunnen blijven.
Om dit soort vreemde, langdurige GRB’s beter te bestuderen, is de lancering van de Compton Spectrometer and Imager (COSI) in 2027 gepland. COSI is ontworpen om een breder spectrum aan gammaflitsen op te sporen, inclusief die met lange omlooptijden (oftewel gebeurtenissen met een lange duur). De verwachting is dat bredere detectiemethoden meer inzicht zullen geven in deze mysterieuze kosmische fenomenen.
De ontdekking van GRB 250702B onderstreept hoe complex en divers het universum blijft en zet wetenschappers aan tot verder onderzoek voorbij de huidige kennis. Instrumenten zoals COSI kunnen de komende jaren helpen om meer van deze schaarse gebeurtenissen vast te leggen en beter te begrijpen, wat voortdurende vernieuwing en aanpassing van onze waarnemingsstrategieën vereist.